Türkiye’nin Geleceği AR-GE’de! Bilim ve Teknolojiye Ayrılan Bütçe Dudak Uçuklattı
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), merkezi yönetim bütçesinden araştırma ve geliştirme (AR-GE) faaliyetlerine yönelik ödenek ve harcamalara ilişkin 2026 bültenini kamuoyuyla paylaştı.
Yayımlanan verilere göre, 2025 yılında merkezi yönetim bütçesinden AR-GE çalışmaları için toplam 253 milyar 544 milyon TL’lik bir harcama gerçekleştirildi.
Bu önemli AR-GE harcamaları, merkezi yönetim bütçesinin yüzde 1,58’ini oluştururken, Türkiye’nin gayri safi yurt içi hasılası (GSYH) olan 63 trilyon 20 milyar 906 milyon TL içindeki payı ise yüzde 0,4 seviyesinde kaydedildi. Bu oranlar, ülkenin bilimsel ve teknolojik ilerlemeye verdiği önemi gösteriyor.
Bütçe başlangıç ödenekleri baz alınarak yapılan tahminler, 2026 yılı için merkezi yönetim bütçesinden AR-GE faaliyetlerine ayrılan kaynağın 308 milyar 568 milyon TL’ye ulaşacağını öngörüyor. Bu artış, gelecekteki inovasyon ve araştırma potansiyeline yapılan yatırımın bir göstergesi.
AR-GE harcamalarının sosyoekonomik hedefler doğrultusunda incelendiğinde, 2025 yılında en büyük payın yüzde 64,9 ile ‘genel bilgi gelişimi’ başlığı altında üniversitelere ayrıldığı görüldü. Bu alanı, yüzde 11,5 ile ‘endüstriyel üretim ve teknoloji’, yüzde 5 ile ‘genel bilgi gelişimi (diğer kaynaklardan finanse edilen)’, yüzde 4,4 ile ‘tarım’ ve yine yüzde 4,4 ile ‘eğitim’ alanları takip etti. Bu dağılım, akademik araştırmaların ve bilimsel bilginin geliştirilmesine verilen ağırlığı ortaya koyuyor.
2026 yılı için öngörülen ödenek dağılımında da benzer bir tablo mevcut. ‘Genel bilgi gelişimi’ için üniversitelere ayrılan pay yüzde 69,5 ile liderliğini sürdürürken, ‘endüstriyel üretim ve teknoloji’ yüzde 8,9 ile ikinci sırada yer aldı. Bu kategorileri sırasıyla yüzde 5,5 ile ‘genel bilgi gelişimi (diğer kaynaklardan finanse edilen)’, yüzde 4,7 ile ‘tarım’ ve yüzde 4 ile ‘savunma’ izledi. Sanayi ve savunma alanındaki AR-GE yatırımları da dikkat çekiyor.
Uluslararası AR-GE programlarına yönelik merkezi yönetim bütçesinden 2025 yılında 1,82 milyar TL’lik bir kaynak aktarıldı. Bu programlar içinde 987 milyon TL ile Avrupa çapında yürütülen AR-GE projeleri ilk sırada yer aldı. Bunu, 435 milyon TL ile ikili veya çok taraflı kamu AR-GE programlarına sağlanan fonlar ve 402 milyon TL ile uluslararası AR-GE faaliyeti yürüten kuruluşlara gönderilen kamu fonları izledi.
2026 yılı bütçe başlangıç ödeneklerine göre ise uluslararası AR-GE programlarına tahsis edilen miktar 1,95 milyar TL olarak belirlendi. Yine Avrupa çapındaki AR-GE programları 1 milyar TL ile en büyük payı alırken, uluslararası AR-GE faaliyeti yürüten kuruluşlara ait fonlar 489 milyon TL ve ikili veya çok taraflı uluslararası AR-GE programları 460 milyon TL ile diğer önemli kategorileri oluşturdu. Türkiye’nin uluslararası arenadaki bilimsel iş birlikleri de artarak devam ediyor.
