Türkiye Kavruluyor! Son 75 Yılın En Şiddetli Sıcak Hava Dalgaları Rekor Kırdı: Gelecek Çok Daha Kötü
İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi’nden iklim bilimci Prof. Dr. Barış Önol ve meteoroloji mühendisi Tolga Karakaya liderliğindeki kapsamlı bir araştırma, Türkiye’deki sıcak hava dalgalarının 1950’den 2025’e kadar uzanan dönemdeki değişimini mercek altına aldı. Bu önemli çalışma, ülkenin iklim geleceği hakkında kritik veriler sunuyor.
Çalışmada, günlük en yüksek sıcaklık verileri esas alınarak geliştirilen ‘Sıcak Hava Dalgası Büyüklük İndeksi (HWMId)’ kullanıldı. Bu indeks aracılığıyla, sıcak hava dalgalarının yıllık en şiddetli değerleri ve toplam yıllık büyüklüklerinin zaman ve mekan içindeki evrimi detaylı bir şekilde analiz edildi. Bu metodoloji, aşırı sıcak olayların daha iyi anlaşılmasını sağlıyor.
Araştırmanın bulguları, Türkiye genelinde sıcak hava dalgalarının büyüklüğünde belirgin ve güçlü bir artış eğilimi olduğunu ortaya koydu. 1970-1990 yılları arasında yaz mevsimi ortalama sıcaklıkları 22-23 derece civarındayken, 2000’li yılların başından itibaren hızlanan küresel ısınma etkisiyle bu değerler 24-25 dereceye yükseldi. Hatta 2024 yazında ortalama sıcaklık 26,1 dereceye ulaşarak yeni bir rekor kırdı.
Ortalama sıcaklıklardaki artışın yanı sıra, aşırı sıcak hava olaylarının şiddetindeki değişim de dikkat çekici boyutlarda. 1980-2009 referans dönemi için ortalama HWMId değeri, tekil bir sıcak hava dalgası özelinde 1,29 iken, yıllık toplamda 1,68 olarak hesaplandı. 2000 yılı öncesinde yıllık toplam değerler genellikle 1,6’nın altında seyretti. Ancak 2010 sonrasında sıcak hava dalgalarının şiddetinde köklü bir rejim değişikliği yaşandı; yıllık toplam şiddet ortalamaları, tarihi referans dönemin yaklaşık üç katına ulaştı. Bu, iklim değişikliğinin Türkiye üzerindeki etkilerini açıkça gösteriyor.
Özellikle 2023 ve 2025 yazları, sıcak hava dalgaları açısından olağanüstü yıllar olarak kayıtlara geçti. Bu dönemlerde, son 75 yılın en güçlü sıcak hava dalgaları deneyimlendi. 2023 yazındaki sıcak hava dalgalarının yıllık alansal ortalama büyüklüğü, referans döneme kıyasla yedi kattan fazla artış gösterirken, 2025’te bu değer referans dönemin yaklaşık on bir katına çıktı. Bu veriler, aşırı hava olaylarının ne kadar ciddi bir boyuta ulaştığını gözler önüne seriyor.
İlginç bir bulgu olarak, ortalama yaz sıcaklıklarının rekor düzeye ulaştığı 2024 yazında, sıcak hava dalgası büyüklüğü açısından referans döneme göre tekil dalgalarda yaklaşık yüzde 95, yıllık toplamda ise yüzde 150 daha yüksek gerçekleşti. Bu durum, ortalama yaz sıcaklıklarındaki rekorların her zaman en şiddetli sıcak hava dalgalarıyla doğrudan örtüşmediğini gösteriyor; farklı iklimsel faktörlerin etkileşimi bu karmaşık yapıyı oluşturuyor.
Sıcak hava dalgalarının oluşumu, atmosferik blokajlar, sıcak hava taşınımı, yüksek deniz yüzeyi sıcaklıkları, kuraklık ve toprak nemi gibi yerel ve küresel ölçekteki süreçlerin karmaşık ve doğrusal olmayan etkileşimiyle gelişiyor. Bu çok faktörlü yapı, iklim bilimcileri için tahminleri zorlaştırıyor.
Araştırmacılar, elde edilen bu bulguların Türkiye ve Doğu Akdeniz bölgesinde iklim rejiminde köklü bir değişime işaret ettiğini belirtti. Bu durum karşısında, aşırı sıcakların daha isabetli tahmin edilmesine yönelik kapasitenin artırılması ve iklim değişikliğine uyum stratejilerinin güçlendirilmesi gerektiği vurgulandı. Türkiye’nin iklim değişikliğiyle mücadelesi için acil eylem planları gerekiyor.
Bilim insanlarının başka bir çalışmasında, gelecek senaryoları da değerlendirildi. 1976-2005 yılları arasında İstanbul, Ankara, Antalya, Konya ve İzmir gibi büyük şehirlerde yılda ortalama 3-5 gün civarında etkili olan sıcak hava dalgası gün sayısının, Birleşmiş Milletler Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin (IPCC) kötümser senaryosuna göre, 2021–2050 döneminde ciddi artışlar göstereceği öngörülüyor. Bu artış İstanbul, Ankara ve Konya’da yaklaşık 16 güne, Antalya’da 18 güne ve İzmir’de ise 23 güne kadar çıkabilecek.
Yüzyılın ikinci yarısında (2051-2080) ise bu durum daha da kötüleşecek. Aynı senaryoya göre, İstanbul ve Ankara’da sıcak hava dalgası etkili gün sayısı yaklaşık 38 güne, Antalya ve Konya’da 40 güne ve İzmir’de ise 53 güne kadar yükselebilir. Bu projeksiyonlar, Türkiye’nin iklim değişikliğinin etkilerine karşı hazırlıklı olması gerektiğini acı bir şekilde ortaya koyuyor.
