Otomotivde güvenliğin 100 yılı: Frenle başladı, otonom sürüşle devam ediyor
[Fotograf: AA]
Araçlar insan yaşamına girmeye başladığından beri sürücü, yolcu ve yaya güvenliği en önemli konulardan biri olmayı sürdürüyor. 1930’larda başlayan ‘otomotiv güvenlik sistemleri’ çalışmaları 100 yılda önemli bir mesafe kaydetti.
Eskiden yol ve şerit düzenlemeleri yapılmadığı için araçların oluşturdukları tehlikeler, kazalara ve beraberinde şikayetlere, yasaklama taleplerine neden oldu.
Carl Benz’in 1886 yılında ilk otomobil kabul edilen aracın patentini alması ve 1908 yılında Henry Ford’un ‘halk tipi’ T modelini seri üretime başlamasıyla, güvenlik önlemleri de hızla gelişmeye başladı. İlk otomobillerde yegane güvenlik önlemi frendi. Bugün için inanılması güç gelse de ilk araçlarda far ya da sinyal yoktu. 1951’de hidrolik direksiyon, 1958’de hız sabitleyici gibi yenilikler geldi. İlginç bir şekilde ilk emniyet kemeri 1903 yılında kullanılmış olsa da bugünkü yaygın üç noktadan güvenlik sağlayan emniyet kemeri 1959 yılında icat edildi.
1971 yılında kilitlenme karşıtı fren sistemi (ABS) devreye girdi ve frenler daha emniyetli hale geldi. 2000 yılında daha önce ABD ordusunun tekelinde tuttuğu uydu navigasyonu, sivil araçlarda da kullanılmaya başlandı. 2010’u yıllarda ise hız sabitleyici ve şerit ortalama özelliğine sahip otomobiller yollarda sıklıkla görülür oldu. Artık otomobil, yakında bir başka araç varsa, şerit değiştirmeye bile izin vermeyebiliyor.
İlk güvenlik önlemleri mekanik sistemlerdi. Zaman içinde hidrolik fren sistemlerine geçildi. Fren balatalarında sürtünme malzeme teknolojisi gelişti. “Kaza önlenemiyorsa, sürücü ve yolcuları koruma mantığının bir sonucu olarak araç gövdeleri çelik iskeletlerle kuşatılırken, içi de sadece sürücü değil, yolcular için de hava yastıkları ile donatıldı. Ayrıca aracın çarpışmayı emmesini ve içindekilere en az şekilde yansıtmasını sağlayacak kaporta ve donanım değişiklikleri yapıldı. Araçların virajda savrulmaması, rüzgardan etkilenmemesi için yeni teknolojiler üretime eklendi.
1950’lerde başlayan çarpışma testleri zamanla sektör standardı haline geldi. 1966’da ABD’de Milli Taşımacılık Güvenliği kuruldu. Avrupa’da, 1997 yılında Avrupa Yeni Otomobil Değerlendirme Programı (European New Car Assessment Programme – Euro-NCP) devreye girdi. Böylece güvenlik testleri, üretici firmalar değil, bağımsız kuruluşlar tarafından yapılmaya başlandı.
Şerit takip asistanı, adaptif hız sabitleyici, otomatik acil frenleme, kör nokta uyarısı, trafik işareti tanıma gibi sistemler 2000’lere girilirken araçlarda görülmeye başlanmıştı. Böylece araçlardaki güvenlik daha fazla artırılmış ve kazaların önüne geçilmesi yönünde bir adım daha atılmış oldu. Günümüzde üretilen araçlar, yayayı, bisikletliyi, kavşağı insan gözünden daha önce ayırt edebiliyor ve önlem alabiliyor.
2010’lardan itibaren ise sürücüler yerine düşünen, önlemleri alan araçlar görülmeye başlandı. Sürücünün yüz ifadesini takip eden ve uyuyorsa uyandıran, uzun süre araç kullandıysa ‘dinlenmesi için’ uyaran yapay zekâ destekli sistemler devreye girdi. Araçlar sürücüyü tanır ve konfigürasyonu ona göre düzenler hale geldi. Uzaktan ulaşılabilen ve kontrol edilebilen araçlar, sürücünün araç üzerinde ‘tek karar verici’ olmaktan çıkmasını sağladı. Araç, eğer şoförün bayıldığını ya da uyuduğunu düşünürse, kendini güvenli bir şekilde sağa da çekebiliyor.
2020’lerden itibaren ise sadece trafiktekilerin değil, gezegenin güvenliğinin de düşünen otomobiller ortaya çıktı. Çevreye daha az zarar veren, karbon emisyonu olmayan elektrikli otomobiller, sürdürülebilir bir dünya hedefinin de bir parçası olarak yerlerini aldılar. Uzak olmayan bir gelecekte, araçların akıllı altyapılarla birlikte hem ulaşım sistemiyle hem diğer araçlarla haberleşerek tümüyle otonom kontrol edilmesi bekleniyor. Sürücünün, yalnızca gideceği yere söylemesi, emniyetli bir sürüş için yeterli olacak. Hız, şerit değiştirme, yolu aydınlatma, fren yapma gibi işler, aracın kendisi tarafından yapılacak.
OTOMOBİLDE GÜVENLİĞİ SAĞLAYAN İCATLAR VE ÖNEMLİ ADIMLAR
1946 – Daha iyi yol tutan radyal lastikler icat edildi.
1960 – Çarpışma sırasında katlanabilen şasi kullanımı başladı
1980 – Gazla şişen hava yastığı ilk kez kullanıldı
1989 – Şerit değiştirme, şerit hizalama ve şerit takip sistemi icat edildi
1991 – Geri görüş kamerası seri üretimde kullanıldı
1992 – Kendi kendine park eden otomobil kullanıcıya sunuldu
1997 – Yokuş iniş kontrol sistemi kullanan ilk araç yollara çıktı
2000 – Ticari kamyonlarda şerit değiştirme uyarısı kullanımı başladı
2003 – Acil otomatik fren, seri üretimde kullanılmaya başlandı
2003 – Şerit takip sistemi seri üretimde kullanılmaya başlandı
2007 – Çevre görüş sistemi araçlarda kullanılmaya başlandı
2010 – Elektrikli araç uyarı seslerine ilişkin düzenlemeler yayınlandı
2010 – Ters yönde sürüş uyarı sistemi geliştirildi
2015 – Acil durum sürücü asistanı ile sürücüsü uyuduğu ya da bayıldığında kenara çeken sistem geliştirildi
2016 – Sürücü yorgunluk algılama sistemli ilk araç yollara çıktı
2024 – Akıllı hız yardımcısı Avrupa’da üretilen tüm araçlara yayıldı
