1986 Cleveland Balon Festivali: Dünya Rekoru Denemesi Neden Büyük Bir Fiyaskoya Dönüştü?
27 Eylül 1986 sabahı Cleveland şehir merkezinde, üç katlı bir bina yüksekliğindeki dev bir ağın altında tam 1.429.643 helyum balonu kıpırdıyordu. Meydanın ortasında biriken bu renkli tepe, rüzgarın etkisiyle sanki nefes alıp veriyormuş gibi şişip iniyordu.
O sabah kimse yaklaşan felaketin farkında değildi. Oysa birkaç saat sonra bu balonların bir kısmı otoyollara düşecek, bir havalimanı pistini kullanılmaz hale getirecek, Erie Gölü’ndeki arama kurtarma çalışmalarını sekteye uğratacak ve haftalar sonra Kanada sahillerine kadar ulaşacaktı.
Ancak o an, Cleveland halkı kendileriyle gurur duyacakları, dünya çapında ses getirecek bir güne hazırlanıyordu.
Etkinliği düzenleyen United Way’in kağıt üzerindeki fikri oldukça cazipti: Hayır işleri için bağış toplanacak, aynı anda iki milyon helyum balonu bırakılarak yeni bir dünya rekoru kırılacak ve Cleveland rengarenk bir gösteriyle tüm dünyaya tanıtılacaktı. Çocuklar, her 1 dolar bağış karşılığında iki balona sponsorluk satıyor, televizyonlar ise günler öncesinden hazırlıkları heyecanla duyuruyordu.
Bu organizasyon plansız değildi; hazırlıklar tam altı ay sürmüştü.
Public Square meydanına yaklaşık 76 metre uzunluğunda ve 46 metre genişliğinde devasa bir düzenek kuruldu. Yaklaşık 2.500 gönüllü, çoğunluğu lise öğrencisi, saatlerce balonları doldurup bağladı. Hedef iki milyon balona ulaşmaktı; ancak zaman kısıtlamaları ve hava koşulları nedeniyle bu sayı 1.429.643’te kaldı.
Yine de bu sayı, bir dünya rekoru için fazlasıyla yeterliydi.
Meydanda 100 binden fazla insan toplanmıştı. Gökyüzü giderek kararıyor ve yağmur yaklaşmaya başlıyordu. Aylarca süren hazırlıkların boşa gitmemesi için organizatörler, balonları planlanandan daha erken bırakmaya karar verdiler.
Saat 13.50 sularında dev ağ açıldı.
Yaklaşık bir buçuk milyon balon, saniyeler içinde binaların arasından hızla yukarı fışkırdı. Terminal Tower’ın çevresi kırmızı, sarı, mavi ve beyaz balonlarla kaplandı. Yerdeki kalabalık için bu, tek tek balonlardan ziyade, meydanın altından fırlayan devasa bir renk bulutuydu.
Kalabalık coşkuyla bağırıyor, televizyon spikerleri rekorun kırıldığını duyuruyordu. İlk birkaç dakika boyunca her şey kusursuz görünüyordu.
Ancak kısa süre sonra Cleveland, gökyüzüne saldığı balonları geri almaya başladı.
Organizasyonun hesaplamasına göre balonlar yükselecek, geniş bir alana yayılacak ve içlerindeki helyum zamanla sızacak ya da yükseklerde patlayacaktı. Ne var ki, üzerlerine gelen soğuk hava cephesi, şiddetli rüzgar ve yağmur bu senaryonun gerçekleşmesine izin vermedi. Balonlar yeterince yükselmeden ıslandı, hava akımlarıyla sürüklendi ve hala şişkin durumdayken şehrin üzerine inmeye başladı.
Birkaç dakika önce insanların hayranlıkla başlarını kaldırıp izlediği o renkli bulut, şimdi şehrin üzerine bir felaket gibi yağıyordu.
Balonlar caddeleri ve otoyolları kapladı. Bazı sürücüler önlerine düşen balonlardan kaçmaya çalışırken, bazıları da gökyüzündeki manzaraya bakmaktan dikkatini kaybetti; çok sayıda trafik kazası rapor edildi. Burke Lakefront Havalimanı’nın bir pisti, üzerine inen balonlar yüzünden yaklaşık yarım saatliğine kapatılmak zorunda kaldı.
Binlercesi ise şehrin su kanallarına, nehir ağızlarına ve Erie Gölü’ne düştü.
Tam o sırada gölde bambaşka bir dram yaşanıyordu.
İki balıkçı, bir önceki akşam küçük tekneleriyle denize açılmış, gece bastıran şiddetli fırtınadan sonra geri dönmemişti. Sabah tekneleri kıyıdaki mendireğin yakınında bulundu ama adamlardan iz yoktu. Sahil Güvenlik havadan ve sudan arama çalışmalarına başladığında, Cleveland’ın helyum balonları çoktan göle ulaşmıştı bile.
Helikopter ekibinin içinden geçmeye çalıştığı gökyüzü, bir pilotun ifadesiyle adeta bir “asteroid alanına” dönüşmüştü. Ancak asıl zorluk suyun yüzeyindeydi. Dalgaların üzerinde sallanan yüz binlerce yuvarlak balon, yukarıdan bakıldığında insan başına benziyordu.
Arama ekibi artık gölde iki insanı değil; birbirinin aynısı yüz binlerce sahte hedefin arasında iki insanı bulmaya çalışıyordu.
Arama çalışmaları 29 Eylül’de durduruldu. Balıkçıların cansız bedenleri daha sonra kıyıya vurdu. Balonlar, adamların teknesini batırmamıştı; onlar Balon Festivali başlamadan saatler önce fırtınada kaybolmuştu. Ancak gölün yüzeyini kaplayan balonlar, devam eden arama çalışmalarını ciddi şekilde engellemişti.
Balıkçılardan birinin eşi, arama çalışmalarının engellendiğini iddia ederek United Way ve organizasyonu gerçekleştiren şirkete 3,2 milyon dolarlık bir dava açtı. Dava, miktarı açıklanmayan bir anlaşmayla sonuçlandı.
Balon yağmurunun ulaştığı başka bir yerde, gökyüzünden inen renkli cisimleri gören değerli Arap atları paniğe kapıldı. Hayvanların kaçmaya çalışırken kalıcı şekilde yaralandığını belirten çiftlik sahibi de 100 bin dolarlık dava açtı. Bu dava da açıklanmayan şartlarla uzlaşmayla sonuçlandı.
Şehirdeki balonlar kısa sürede gözden kaybolsa da, aslında ortadan kaybolmadılar.
Birçoğu Erie Gölü boyunca sürüklendi. Haftalar sonra Kanada’nın Ontario kıyılarında, Cleveland’daki etkinliğin balonları bulunuyordu. İnsanın elinden bıraktığı bir balon gökyüzünde yok olmuyor; yalnızca çöpün nereye düştüğünü artık balonu bırakan kişi görmüyor.
Üstelik “doğal lateks, hemen çözünür” düşüncesi de doğru değil. Cleveland Belediye Meclisi’nin yıllar sonra kullandığı verilere göre, lateks balonların parçalanması bulunduğu ortama göre altı aydan dört yıla kadar sürebiliyor. Bu süre zarfında parçalar kuşlar ve su canlıları tarafından yiyecek sanılabiliyor, balon ipleri hayvanların vücuduna dolanabiliyor.
Hayır işi için düzenlenen 1986 Cleveland Balon Festivali, hazırlık masrafları ve bütçe aşımı nedeniyle para kazandırmak yerine zarar yazdı. Geride temizleme masrafları, davalar ve Erie Gölü çevresine saçılmış yüz binlerce balon bıraktı.
İşin en ilginç tarafı ise, organizasyonun teknik olarak başarısız olmamasıydı.
1988 Guinness Rekorlar Kitabı, Cleveland’da bırakılan 1.429.643 balonu, dünyanın en büyük toplu balon bırakma rekoru olarak kaydetti. Yani altı aylık hazırlığın sonunda hedef gerçekten tutturulmuştu. Yalnızca kimse, kırılan bu rekorun şehrin başına gelebilecek en iyi şey olup olmadığını düşünmemişti.
Bu rekor daha sonra başka bir organizasyon tarafından aşıldı. Ancak Guinness, çevreye kontrolsüz biçimde yayılan balonların verdiği zarar nedeniyle bu kategoriyi 2011’de tamamen takip etmeyi bıraktı.
Bugün Cleveland’da, 24 saat içinde 10 veya daha fazla helyum balonunu bilerek gökyüzüne bırakmak yasak.
1986’da 1.429.643 balonla dünya rekoru kıran şehir, artık onuncu balonda yasa dışı bir eylem yapmış sayılıyor.
