Perşembe ve cuma günleri sürecek zirvenin ardından yayımlanacak ortak bildirinin taslağında, tam üyelik dışında Kanada’nın AB ile daha da yakın bir ilişki kurmasını öneren hafifletilmiş bir ifade yer aldı.
Tartışmalar, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in geçen ay yaptığı birliğin durumu konuşmasında AB’nin Kanada için ortak üyeliği değerlendireceğini açıklayarak herkesi şaşırtmasının ardından başladı.
Bu açıklama, 2013 yılında Hırvatistan’ın katılımından bu yana hiçbir devletin üyeliğine izin vermeyen birliğin, AB üyesi olmayan bir ülkeye böylesine yakın bağlar teklif etmesi nedeniyle AB tarihinde bir dönüm noktası olarak değerlendirilmişti. Bu durum ayrıca Kanada Başbakanı Mark Carney’nin ocak ayındaki Davos zirvesinde orta ölçekli güçlerin birlikte çalışması yönünde yaptığı çağrının sonuç verdiğinin bir işareti olarak görülmüştü.
Ancak ortak üyelik geliştirmeye yönelik bir çalışma programı duyurmak yerine taslak bildiride, iki tarafın tam üyelik dışında Kanada’nın AB’ye daha da yakınlaşması kavramını 2027 AB-Kanada zirvesine kadar tanımlamak için çalışacağı belirtildi. Bu yakınlaşmanın, refah, ekonomik güvenlik ve stratejik özerklik gibi ortak hedeflere yönelik iş birliğini yansıtması hedefleniyor. Ortak üyelik, daha önce Ukrayna gibi ülkeler için gündeme gelmiş ancak reddedilmişti.
Von der Leyen’in açıklaması AB başkentlerinde sürprizle karşılandı ve siyasi ile hukuki açıdan tepkilere yol açtı. Ortak üye statüsünün bir tanımı olmaması nedeniyle diplomatlar, Kanada’nın oy hakkı olmadan Avrupa Konseyine, yasama organlarına veya karar alma süreçlerine katılıp katılamayacağı gibi konuları sorguladı.
Pazartesi günü yapılan bir toplantıda AB büyükelçileri bu çarpıcı teklifle ilgili endişelerini dile getirdi ancak von der Leyen’i zor durumda bırakmadan ortak üyelik teklifini iptal etmek için diplomatik bir yol arayacaklarını belirtti. İtalya’nın, tanımı daha sonra üye devletler tarafından belirlenmek üzere komisyonun önerdiği şekliyle ortak üyeliği teklif ettiği öğrenildi.
Almanya ise daha da geri adım atarak Kanada’nın AB ile daha da yakınlaşması ifadesini önerdi. Bir diplomat, görünüşe göre von der Leyen’in en yakın personeli dışında hiç kimseye ortak üyelik konusunda danışılmadığını ve Almanya dahil birçok üye devletin bu durumdan memnun olmadığını söyledi. Almanya, ortak üyeliğin Ukrayna veya Karadağ gibi potansiyel aday ülkeler için bir ara adım olarak ayrılması gerektiğini savunarak statünün mevcut AB antlaşmalarında resmi bir dayanağı olmadığını vurguladı.
ABD Başkanı Donald Trump daha önce AB’nin Kanada’yı ortak üye yapma teklifini gülünç olarak nitelendirmiş ve bu hamleyi düşmanca bir eylem olarak yorumlaması halinde ABD’nin Avrupa ile birçok konuda ticareti durdurabileceğini söylemişti.
Uzun zamandır müttefik olan ABD ile yaşanan şiddetli ticaret savaşı, Başbakan Carney’nin dünya çapında yeni ticaret ortaklıkları aramasına yol açtı. Montreal’deki zirve öncesinde Kanada’nın en büyük bankalarından biri, Avrupa ile ekonomik bağların derinleştirilmesinin Kanada için anlamlı bir olumlu etki yaratacağını öne süren bir rapor yayımladı. Savunma, enerji, kritik mineraller ve dijital piyasalar gibi ortak çıkar alanlarındaki engellerin kaldırılması halinde on milyarlarca dolarlık ek ticaretin mümkün olabileceği belirtildi.
Carney, kullanımının Ukrayna üzerinde sınırlandırılması kararının ardından Elon Musk’ın Starlink uydu ağına olan bağımlılığın azaltılması gerektiğinden de özellikle bahsetti.
Bu hafta başlarında Carney, sosyal medyada Kanada’nın popüler müzik yarışması Eurovision’a katılacağını duyurdu. Siyasi rakiplerinin dile getirdiği korkulara rağmen Carney, Kanada’nın AB’ye resmi olarak katılmak gibi bir niyetinin olmadığını söyledi. Daha güçlü ilişkilere yönelik halk desteğine rağmen, Kanada yasalarını Avrupa ülkeleriyle uyumlu hale getirecek şekilde değiştirmenin muhtemelen tepki çekeceği ifade ediliyor.
Salı günü gazetecilere açıklama yapan Carney, bu haftaki zirvenin bir yıl daha sürecek resmi müzakerelerin başlangıcı olduğunu belirtti. Carney, iyi haberin belirli isimlerin veya isimlendirmelerin önemli olmaması olduğunu vurgulayarak asıl önemli olanın Kanadalıların hayatında yaratacağı fark olduğunu söyledi. Önceki bir taslak metinde Kanada’dan en az iki kez ortak üye olarak bahsedildiği ve bu terimin tanımlanmasının bir yıl daha alacağının kabul edildiği bilgisi yer alıyordu.
