Kuantum dünyasının Starlink’i Türkiye’den geliyor: QubitCore uzayda
[Fotograf: AA]
SpaceX’in Transporter-16 misyonu kapsamında uzaya gönderilen yerli kuantum teknolojisini geliştiren Qubitrium’un Kurucusu Dr. Kadir Durak, uzun vadede bir ağ kurarak kuantum interneti gerçekleştirmeyi hedeflediklerini belirterek, “Starlink projesinin kuantum versiyonunu yapmaya çalışıyoruz” dedi.
Türk şirketlerinin uzaya yönelik teknoloji geliştirme çalışmaları hız kesmeden sürüyor. Geçen ay ABD’den SpaceX’in Transporter-16 misyonu kapsamında ASELSAN ve Fergani Uzay’ın yeni uyduları uzaya başarıyla fırlatıldı.
Aynı misyon kapsamında uzaya fırlatılan teknolojiler arasında Türk şirketi Qubitrium tarafından geliştirilen QubitCore da yer aldı. Uzay tabanlı kuantum iletişim görevleri için tasarlanan bu teknoloji, küp uydu uyumlu kuantum anahtar dağıtım sistemi olarak görev yapıyor.
Kuantum fiziğine dayanan, kırılması zor, hızlı ve güvenli bir iletişim altyapısı oluşturmayı hedefleyen şirket, çalışmalarını İstanbul’daki merkezinde yürütüyor.
Qubitrium Kurucusu Dr. Kadir Durak, yaptığı açıklamada, kuantum alanındaki çalışmalarının 2008 yılına uzandığını, şirketin ise 2020’de kurulduğunu belirterek, “Ekibimiz çok genç bir ekip. Şu anda 24 kişiyiz. Hollanda’da bir şubemiz var. Ekibin yarısı üniversiteden öğrencilerim. Akademik çalışma yaparken istediğimiz kabiliyetlere sahip insanlar yetişmiş oluyor. Onlarla yolumuza devam ediyoruz.” dedi.
Kuantum algılama ve kuantum haberleşme alanlarında ürünler geliştirdiklerini anlatan Durak, dağıtımlı kuantum hesaplama alanına yönelik çözümler üzerinde de çalıştıklarını ifade etti.
Durak, uzayda çalışan bir ürünün ticari olarak sunulabilmesi için uzay geçmişinin önemli olduğuna işaret ederek, bu kapsamda teknolojilerini uzaya göndererek gerekli referansı oluşturduklarını söyledi.
Bir sonraki aşamada kuantum internet ile algılama, haberleşme ve dağıtımlı kuantum hesaplama alanlarında bütünleşik bir yapı kurmayı hedeflediklerini belirten Durak, “Bunun için uzayda bir dolanıklık kaynağına ihtiyacınız var. Yaptığımız şey uzayda dolanıklık kaynaklarını çalıştırarak dünyaya fotonları, yani ışık parçacıklarını iletmek.” dedi.
Dünya genelinde çok sayıda kuantum teknolojisi şirketi bulunduğunu ifade eden Durak, şunları kaydetti:
“Biz farklı olarak, ağırlık, hacim ve elektrik güç ihtiyacı açısından kuantum teknolojisini minimize edip ticari olarak daha düşük maliyetle uzaya gönderilebilir hale getiriyoruz. Uzun vadede bir ağ kurarak kuantum interneti gerçekleştirmeyi hedefliyoruz. Küresel kuantum interneti kurabilmenin yolu küp uydu teknolojisini kullanmak. Starlink projesinin kuantum versiyonunu yapmaya çalışıyoruz. Kuantum internetin kurulabilmesi için gerekli teknolojileri geliştirip ticarileştiriyoruz.”
Durak, yakın zamanda yeni bir projeye başladıklarını belirterek, “Uzay tabanlı kuantum bellek geliştiriyoruz. Bunu da yine bir fırlatmayla taçlandırmak istiyoruz. AR-GE sürecinin sonunda QubitCore gibi ticari bir ürün haline getirmeyi hedefliyoruz.” diye konuştu.
Hollanda’nın Devlet Araştırma Enstitüsü ile işbirliklerine değinen Durak, “Farklı araştırma enstitüleri erişilebilir görüyorlar ve bu teknolojiyi bizden satın alıyorlar. Kendi görev yüklerini, kuantum işlerini geliştirip fırlatıyorlar. Bundan sonra yine uzaya faydalı yük fırlatma hedeflerimiz var ama biz kendimizi sürekli uydu fırlatan bir firma değil, uydu fırlattıran ve bunun için kuantum modüllerini sağlayan firma konumunda görüyoruz.” ifadelerini kullandı.
Geçen ay uzaya fırlatılan QubitCore’un 30 farklı alt modülden oluştuğuna dikkati çeken Durak, sözlerini şöyle sürdürdü:
“QubitCore’da 8 tane tek foton detektörü var. Normalde bir tek foton detektörü oldukça büyük bir modüldür ve ağırlığı 1 kilogramın üzerindedir. Bizim toplam modülümüz o ağırlıkta. Her bir detektörü baş parmak boyutlarına indirdik. Minyatürize edip modüler yapıda birçok modülü birleştirip uzaya gönderdik ve şu an tamamını test ediyoruz. Fırlatmayı maliyet etkin hale getirmedikçe kuantum internet gerçekleşmez. Ticari örneklere odaklandığımızda teknolojimizle dünya genelinde bu alanda öne çıkıyoruz.”
Durak, Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı başta olmak üzere bazı savunma firmalarıyla işbirliği gerçekleştirdiklerini belirterek, “NATO da kuantum teknolojisine ilgi gösterdi ve derin teknolojiler için DIANA isimli bir program başlattı. Biz de NATO’nun desteklediği firmalardan bir tanesiyiz.” değerlendirmesinde bulundu.
Türkiye’de kuantum teknolojilerine yönelik ilginin arttığını vurgulayan Durak, savunma, telekomünikasyon, enerji ve finans gibi farklı sektörlere yönelik çözümler geliştirdiklerini ifade etti.
Durak, “Yakın zamanda Türk Telekom’la bir anlaşmamız oldu. Kuantum çözümlerini uygulamak isteyen ve 6G üzerine çalışan AR-GE ekipleriyle işbirliklerimiz sürüyor. Güvenli haberleşme ağları üzerine ürün geliştirme odaklı çalışmalar yürütüyoruz.” dedi.
NATO etkinliği kapsamında dronlarla kuantum haberleşme demosu gerçekleştirdiklerini dile getiren Durak, sözlerini şöyle tamamladı:
“Dronlarla dolanıklık dağıtımı yaptık. Bu kapsamda sürü dronlarla sahada kullanılabilecek bir teknoloji geliştirmeye odaklanıyoruz. Dronların kullanımında kesintisiz haberleşme gerekiyor. Haberleşme kesildiğinde dron kontrolden çıkabiliyor. Bunu engellemek için şu anda fiber çözümler kullanılıyor ancak bu ideal bir yöntem değil. Kuantum haberleşme ile bu sorunu aşmak mümkün. Savunma alanında yürüttüğümüz kuantum LİDAR projesi de bu ihtiyaca çözüm sunuyor.”
