Garsonların Bıyık Bırakabilmek İçin Paris’in Ünlü Kafelerini Kapattığı İlginç Grev
17 nisan 1907 akşamı saat tam 18.30’da paris’in en ünlü kafe ve restoranlarında garsonlar tepsilerini bıraktı. kasadaki paraya dokunmadan önlüklerini çıkardılar ve müşterileri masalarında bırakarak dışarı yürüdüler.
café de la paix ve café riche gibi dönemin gözde mekânlarında ışıklar söndürüldü, sandalyeler masaların üzerine kaldırıldı. ne olduğunu anlayamayan müşteriler önlerindeki yarım yemeklerle birbirine bakarken garsonların grevi başlamıştı.
talepler arasında daha yüksek ücret, bahşişlerin daha adil paylaşılması ve haftada bir gün izin vardı. bir de işverenlerin ilk anda ciddiye almadığı başka bir madde bulunuyordu:
bıyık bırakma hakkı.
1900’lerin başındaki fransa’da bıyık yalnızca moda değildi. askerler, polisler, devlet görevlileri ve varlıklı erkekler için otorite ve erkeklik göstergesi sayılıyordu. bir erkeğin bıyığı, çevresine emir alanlardan değil, emir verenlerden olduğunu anlatıyordu.
garsonlar ve ev hizmetlileri ise çalışabilmek için her gün tıraş olmak zorundaydı. lüks restoranlar müşterilerine zengin bir evde ağırlanıyormuş hissi vermek istiyor, garsonların da evdeki uşaklar gibi görünmesini bekliyordu. pürüzsüz bir üst dudak, kişinin hizmetçi sınıfından olduğunun açık işaretiydi.
bu yüzden bıyık talebi, ilk bakışta göründüğü kadar komik değildi. birçok garson daha önce askerlik yapmış, ordudayken gururla taşıdığı bıyığını işe girebilmek için kesmek zorunda kalmıştı. mesai bittikten sonra bile yüzü, sokaktaki herkese hangi sınıftan olduğunu söylüyordu.
greve yüzlerce garson katıldı. bazı restoranlar tamamen kapanırken çalışmayı sürdüren garsonlar, greve katılan meslektaşlarının baskısıyla karşılaştı. polis kalabalığı dağıtmak için devreye girdi fakat kimin grevci olduğunu anlamanın yolu olarak insanların yüzüne bakınca olay iyice saçma bir hâl aldı.
dönemin gazetelerine göre polis, bıyığı olmayan erkekleri grevci garson sanarak bölgeden uzaklaştırmaya başladı. paris’e yeni gelmiş ve grevden haberi olmayan bir grup amerikalı turist de sırf sinekkaydı tıraş oldukları için kafelerden kovuldu.
konu fransız parlamentosu’na kadar ulaştı. sosyalist milletvekili antide boyer, çalışanların bıyık bırakmasını yasaklayan işyeri kurallarını “küçük düşürücü” olarak nitelendirdi ve bunların yasaklanmasını istedi. hazırladığı teklif kabul edilmedi ama restoran sahipleri yaklaşık iki hafta içinde geri adım atmaya başladı.
garsonlar ücret konusunda bazı iyileştirmeler aldı ve artık bıyık bırakabileceklerdi. haftada bir gün izin talebi ise kabul edilmedi.
bugün kulağa komik geliyor ama o bıyık, üst dudaktaki birkaç telden ibaret değildi; insanların yüzünde taşıdığı bir sınıf etiketiydi. parisli garsonlar da bu etiketi her sabah tıraş bıçağıyla kazımayı reddetti.
kaynaklar:
atlas obscura:
https://www.atlasobscura.com/…rench-mustache-strike
le monde diplomatique:
https://mondediplo.com/2022/09/12moustache
history facts:
https://historyfacts.com/…-right-to-grow-mustaches/
