Cesur Yeni Dünya (Brave New World) İsminin Aslında Yanlış Bir Çeviri Olması

brave new world… bu kitabın adıyla ilgili en büyük talihsizlik, “brave = cesur” diye modern ingilizce anlamıyla çevrilmesi. nitekim kitapla ilgili yorumlar da genellikle kitaptaki dünyanın cesaretle çelişkisi filan üzerinden gidiyor.

oysa huxley “brave new world” adını (bu başlık altında pek çok kez belirtildiği gibi) shakespeare’e bir gönderme olarak almış. shakespeare‘in the tempest/fırtına eserinde miranda karakteri adaya çıkarken “o brave new world, / that has such people in’t!” der. ama işte, shakespeare’in zamanında bu “brave” henüz cesur anlamına sıkışmış değil.

brave’in kökeni neolatince “bravus” sözcüğüne kadar sürülebiliyor, ama bravus latince “cesur” değil, “vahşi, barbar” demek, zaten kökeni de (yunanca “kuş dili konuşan” anlamına gelen bir yansıma sözcüğü olan ve aslında persleri tanımlayan) “barbaros’a” dayandırılıyor. zaman içinde bravus italyanca “bravo = vahşi, cesur” anlamını kazanıyor, buradan fransızca’ya “brave = cesur”, almanca’ya ise “brav = uslu” olarak geçiyor.

eski fransızca’dan ingilizce’ye geçiş sırasında brave sözcüğü “vahşi > cesur > hayranlık uyandıran/mükemmel/görkemli/büyüleyici” anlamında bir dönüşüm geçiriyor, “cesur” anlamının üzerine olumlu anlamlar ekliyor. “brave gentleman” cesur adam değil, iyi giyimli, etkileyici adam; “a brave sight” ise etkileyici bir manzara demek.

işte huxley’in romanının ismini aldığı shakespeare dizesinde miranda adaya baktığında “ne cesur bir dünya” demiyor, “ne görkemli, mükemmel bir yer” diyor. huxley ve ingiliz edebiyatına aşina okuyucusu için bu anlam o zamanlar zaten açıklama gerektirmiyor. yani huxley kitabının adını aslında “mükemmel yeni dünya” olarak seçmiş ve shakespeare’in dizesini de kinayeli olarak kullanıyor: onun mükemmel görünen dünyası aslında altındaki karanlığı gizleyen bir cila. ve bu anlamıyla bakınca romanın adı daha yerine oturuyor.

roman türkçe’ye ilk kez 1945’te “yeni dünya” adıyla çevrilmiş. ikinci kez de 1984 yılında ender gürol tarafından güneş yayınları için “cesur yeni dünya” adıyla çevrilmiş. son olarak da ithaki yayınları tarafından anlamı ve referansı araştırılmadan kelime kelime “cesur yeni dünya” adıyla çevrilip yerleşmiş, geçmiş olsun.

Kaynak: https://eksiseyler.com/cesur-yeni-dunya-brave-new-world-isminin-aslinda-yanlis-bir-ceviri-olmasi