Hürmüz Boğazı Açılıyor: Akaryakıt Fiyatları Düşecek mi? İşte Son Durum
Amerika Birleşik Devletleri’nden Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Hazine Bakanı Scott Bessent, Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyatların bu hafta içinde yeniden başlayabilmesi için yürütülen görüşmelerde önemli adımlar atıldığını duyurdu. Bu olumlu gelişmelerin etkisiyle küresel petrol piyasasının temel göstergesi olan Brent petrolün varil fiyatı, arz kısıtlamalarının hafifleyeceği beklentisiyle yaklaşık yüzde 5 düşüşle 80 doların altına geriledi.
Ne var ki, Amerika ve İran arasındaki tansiyonu düşürme hedefiyle daha önce yapılan görüşmelerin sonuçsuz kalması, petrol piyasalarında ciddi dalgalanmalara neden olmuş ve bu durum, akaryakıt pompa fiyatlarının artmasıyla tüketicileri olumsuz etkilemişti. Salı günü sadece Brent petrol değil, aynı zamanda Amerikan hafif petrolü (WTI) de yüzde 5’in üzerinde değer kaybederek varil başına 76 dolara indi. Bu düşüşlerle her iki petrol türü de 13 Temmuz’dan bu yana en düşük seviyelerini kaydetti.
Bakan Rubio, İran ve Umman ile yürütülen, boğazdan gemi geçişlerinin artırılmasına yönelik müzakerelerde kaydedilen ilerlemeleri dile getirdi. Dışişleri Bakanlığı’nda basına yaptığı açıklamada, “Görüşmelerde yol kat edildi ancak kesin bir anlaşmaya varılmadı. Yakın zamanda bir sonuca ulaşmayı umuyoruz,” ifadelerini kullandı. Hazine Bakanı Bessent ise CNBC’ye verdiği demeçte, Hürmüz Boğazı’nın yeniden faaliyete geçmesini sağlayacak bir mutabakata Salı veya Çarşamba günü varılabileceği ihtimalini belirtti. Bessent, “Boğazı açmak ve bu gerilimli durumu daha normal bir zemine taşımak adına bugün ya da yarın bir anlaşma yapma fırsatımız bulunuyor,” dedi ve İran’ın geçiş yapan gemilerden ücret alıp almayacağı sorusuna, “Bu, serbest dolaşım anlamına gelecektir,” şeklinde yanıt verdi.
Amerikan yönetiminin üst düzey yetkilileri görüşmelerin olumlu seyrettiğini belirtse de, muhtemel bir anlaşmanın ayrıntıları hakkında herhangi bir bilgi paylaşılmadı. İran ise Amerika ile doğrudan herhangi bir müzakere yürütmediğini ve böyle bir planı olmadığını, bunun yerine Umman ile temas halinde olduğunu açıkladı. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, arabulucu Umman ile boğazdan geçiş yapacak gemilere yönelik yeni bir sistem kurulması üzerine yapılan görüşmelerin verimli geçtiğini ifade etti. Washington ve Tahran arasındaki önemli arabuluculardan biri olan Katar, çatışmaya diplomatik bir çözüm bulmak amacıyla diğer arabulucularla birlikte çabalarını sürdürdüğünü, ancak şu anda doğrudan bir görüşmenin gündemde olmadığını bildirdi.
Uzun süredir devam eden çatışmalar nedeniyle Amerika Birleşik Devletleri’nin küresel çaptaki uzun menzilli hassas füze envanterinin neredeyse tamamını tükettiği, konuya yakın iki kaynak tarafından aktarıldı. Hürmüz Boğazı, Amerika ve İran arasındaki görüşmelerin kilit noktasını oluşturuyor. Şubat ayında başlayan çatışmalardan önce bu stratejik deniz yolu, dünya genelindeki günlük petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tedarikinin yaklaşık beşte birini sağlıyordu. Çatışmaların başlamasıyla İran boğazdaki geçişlerin önemli bir kısmını engellerken, ABD de İran limanlarına deniz ablukası uygulamıştı.
Buna ek olarak, 20 Temmuz’dan bu yana Yemen’deki İran destekli Husiler, Kızıldeniz’de Suudi Arabistan limanlarına yönelik bir abluka uyguluyor. İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasının ardından hayati bir alternatif haline gelen bu deniz yolu, son bir hafta içinde gemilere yapılan saldırılar yüzünden giderek daha riskli bir bölgeye dönüştü. Salı günü Yemen açıklarında Hindistan bandıralı bir geminin vurularak batmasıyla ilgili olarak Hindistan Denizcilik Bakanı, gemideki 14 mürettebatın tamamının sağ salim kurtarıldığını açıkladı. Analistler, Ortadoğu’da petrol taşıyan gemilere yönelik tehdidin, çatışmaların başlangıcından bu yana en üst seviyeye ulaştığını belirtiyor.
AJ Bell Finansal Analiz Başkanı Danni Hewson, yatırımcıların geçmişte benzer gerilimlerin yaşandığını ve kalıcı anlaşmalara varma sürecinin ne kadar kırılgan olduğunu çok iyi bildiğini dile getirdi. Tedarik zincirindeki kesintiler, dünya genelinde akaryakıt pompa fiyatlarını artırdı. Birleşik Krallık’ta benzin fiyatları, çatışmaların ilk başladığı dönemdeki seviyelere ulaşarak ortalama litre başına 1,60 sterline yükseldi. Amerika Birleşik Devletleri’nde ise benzinin galon fiyatı ortalama 4 doları aşarken, motorin galon başına yaklaşık 5,40 dolardan işlem görüyor. Çatışmaların yoğunlaştığı dönemlerde petrol fiyatları 120 doların üzerine çıkmış, ancak müzakerelerin olumlu sinyaller verdiği zamanlarda düşüş eğilimi göstermişti.
Yüksek petrol fiyatları, BP, Shell, Chevron ve Exxon Mobil gibi enerji devlerinin rekor düzeyde karlar elde etmesine yol açtı. Analist Hewson, bu büyük kazançlara rağmen petrol şirketlerinin ABD Başkanı Donald Trump’ın politikalarına bağımlı olduğunu vurguladı. Pazartesi günü yaptığı açıklamada Trump, İran’a Hürmüz Boğazı’nda ticari denizciliğin yeniden başlaması için “son bir fırsat” tanındığını belirtti ve müzakerelerin yeniden başlaması için ülkeye yönelik geniş çaplı saldırıları durdurduğunu duyurdu.
Müzakerelerden gelen olumlu haberlerin petrol fiyatlarını aşağı çekmesi ve yapay zeka sektörüne odaklanan şirketlerin güçlü bilançoları sayesinde Amerikan borsaları Salı gününü yükselişle kapattı. Ancak büyük teknoloji şirketlerinin yapay zeka yatırımlarını artıracağını gösteren finansal raporlar nedeniyle Wall Street’teki yatırımcılar, piyasada ihtiyatlı bir duruş sergiliyor.
