Ticaret Bakanlığı’ndan Dev Adım: Influencer’dan Yapay Zeka Reklamına Her Şey Değişiyor!
Ticaret Bakanlığı, dijitalleşmenin getirdiği aldatıcı reklam ve haksız ticari uygulamalara karşı tüketicileri daha güçlü bir şekilde korumak amacıyla kritik bir adım attı. Bakan Ömer Bolat’ın açıklamalarına göre, “Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” yarın itibarıyla yürürlüğe giriyor. Bu kapsamlı yeni düzenleme, özellikle dijital reklamcılık alanında birçok yeniliği beraberinde getiriyor ve tüketici haklarını merkeze alıyor.
Yönetmelik, hedefli reklamcılıktan yapay zeka destekli tanıtımlara, sosyal medya etkileyicilerinin (influencer) paylaşımlarından indirimli satış duyurularına kadar geniş bir yelpazede yeni kurallar belirliyor. Hedefli reklam uygulamalarında, reklam verenler artık tüketicilere hangi kriterlerin kullanıldığını ve bu tercihlerin nasıl değiştirilebileceğini açık ve erişilebilir bir şekilde sunmak zorunda kalacak. Çocuklara yönelik kişisel veri tabanlı profilleme ile hedefli reklam yapılması ise tamamen yasaklanarak, çocukların korunması adına önemli bir adım atılıyor.
Sosyal medya reklamları konusunda da önemli değişiklikler var. Influencer’lar, herhangi bir menfaat karşılığı yaptıkları paylaşımlarda “sponsorlu” veya “iş birliği” gibi ifadeler yerine sadece “reklam” veya “tanıtım” ibarelerini kullanmak zorunda kalacak. Bu, şeffaflığı artırarak tüketicinin yanıltılmasını engellemeyi hedefliyor.
İndirimli satış kuralları da yeniden düzenlendi. Koşullu satış reklamları artık indirimli satış hükümlerine tabi olacak. En dikkat çekici değişiklik ise, indirimli ürünlerin fiyatlandırılmasında. İndirim başlangıcından önceki son 10 gün içinde uygulanan en düşük fiyat, indirime esas fiyat olarak kabul edilecek. Bu kural, meyve, sebze gibi çabuk bozulan ürünler ve hizmetler için bir önceki fiyat esas alınarak esnetildi. Bu sayede sahte indirimlerin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Yapay zeka reklamları da yönetmeliğin merceğinde. Yapay zeka teknolojileriyle oluşturulan ve insandan ayırt edilemeyen dijital karakterlerin kullanıldığı reklamlarda, bu durumun net bir şekilde belirtilmesi zorunlu hale geldi. Ayrıca, gerçek kişilerin yapay zeka kopyalarının, sanki bir ürünü bizzat deneyimlemiş gibi gösterildiği yanıltıcı reklamlar yasaklandı.
Falcı, medyum, astrolog gibi alanlardaki reklam yasaklarına ek olarak, yasa dışı şans oyunlarının reklamları da yasak kapsamına alındı. Bu, haksız ticari uygulamalar ve yanıltıcı tanıtımlarla mücadelede kararlılığı gösteriyor. Tüketici şikayetleri sürecinde de hızlandırma var. Satıcı veya sağlayıcıların şikayetlere açıklama yapma süresi 72 saatten 48 saate indirildi. Bu süre zarfında yanıt verilmezse, şikayetler doğrudan yayımlanacak.
Çevreye duyarlılık temasını kullanan reklamlarda (“çevre dostu” gibi genel ifadeler), bu beyanların ürün veya hizmetin yaşam döngüsünün hangi aşamasına ait olduğunun açıklanması zorunlu kılındı. Bu, “greenwashing” olarak bilinen yanıltıcı çevre iddialarının önüne geçmeyi hedefliyor. Takviye edici gıdaların, normal beslenmenin yerini aldığı izlenimini uyandıran reklamları yasaklanırken, sağlık beyanları dışındaki konularda karşılaştırmalı reklamlarına izin verildi.
Akademik unvanların yanıltıcı kullanımı da engelleniyor. Ayrıca, satın alım süreci doğrulanmayan mecralardan alınan tüketici değerlendirmelerinin yayımlanması yasaklandı. Farklı başlıklar altındaki değerlendirmelerin ise aynı alanda, kolay erişilebilir ve anlaşılır şekilde sunulması şart koşuldu. Bakan Bolat, tüketiciyi koruma odaklı bu tür düzenlemelerin devam edeceğini vurguladı.
