Yapay Zeka Kararı! Meta’da Doğum İzni Kullananlar Nasıl Kovuldu?
Kaliforniya federal mahkemesine sunulan bir dava dilekçesinde, teknoloji devi Meta’nın yılın başlarında gerçekleştirdiği yaklaşık 8 bin kişilik işten çıkarma sürecinde insan yöneticilerin takdir yetkisini devre dışı bırakarak yapay zeka tabanlı sistemlerden faydalandığı iddia edildi.
Dava belgelerine göre, şirket çalışanlarını klavye basışları, fare hareketleri ve genel sistem kullanımını takip eden çeşitli veri toplama araçları aracılığıyla değerlendirip sıralamaya tabi tuttu. Bu performans değerlendirme algoritmaları, çalışanların aktiflik seviyesini ölçmek için kullanıldı.
Ne var ki, bu gözetim mekanizması, yasal izinlerini kullanarak sağlık veya annelik iznine çıkan çalışanlar için ciddi bir haksızlık ortamı yarattı ve Meta’da yapay zeka işten çıkarma mağduriyetleri doğurdu.
İzinli oldukları süre boyunca bilgisayar başında pasif kalan personel, yapay zeka algoritmaları tarafından “düşük performanslı” olarak etiketlendi ve sistem bu bireyleri otomatik olarak işten çıkarılacaklar listesinin ön sıralarına yerleştirdi. Bu durum, yapay zeka ve iş hukuku arasındaki tartışmaları alevlendirdi.
Dava dosyasındaki çarpıcı vakalar, bu sistemin işleyişini net bir şekilde ortaya koyuyor. Davacılardan biri olan bir bilim insanı, doğum öncesi yasal iznini kullanırken, doğumuna yalnızca iki gün kala işine son verildiğini öğrendi. Bu, doğum izni işten çıkarma vakalarının en çarpıcı örneklerinden biri.
Başka bir davacı mühendis, yaşadığı bir sakatlık yüzünden raporlu olduğu için performans puanının düştüğünü ifade etti. Sağlık iznindeki bir yönetici ise izninin henüz on altıncı günündeyken iş akdinin feshedildiğini dile getirdi. Bu tür sağlık izni işten çıkarma durumları, çalışan hakları konusunda ciddi endişeler yaratıyor.
Çalışanların hukuki temsilcileri, resmi işten çıkarma süreçleri tamamlanıncaya dek bu işlemlerin durdurulmasını ve Meta’nın yapay zeka tabanlı araçlarının bağımsız bir komisyon tarafından incelenmesini talep ediyor. Bu, Meta dava sürecinin önemli bir parçası.
Aksi halde, çalışanların sağlık sigortası, kazanılmış hakları ve vize durumları gibi konularda geri dönülemez mağduriyetler yaşayabileceği belirtiliyor.
Meta ise yöneltilen bu iddiaların gerçeği yansıtmadığını öne sürüyor. Şirket sözcüsü, iş gücü yönetimi ve organizasyonel kararların her zaman insanlar tarafından verildiğini, yapay zekanın bu süreçlerde nihai karar mercii olmadığını açıkladı.
Ancak bu davanın ardında, Meta CEO’su Mark Zuckerberg tarafından yılın başında başlatılan ve büyük tartışmalara yol açan bir çalışan gözetleme programı bulunuyor. Bu Meta çalışan izleme programı, şirketin yapay zeka uygulamaları konusundaki yaklaşımını sorgulatıyor.
Akıllı çalışanların davranışlarını yapay zekaya öğretme hedefiyle klavye hareketlerinden e-postalara kadar her türlü aktiviteyi izleyen bu program, çalışanların yoğun gizlilik ihlali şikayetleri ve ortak dilekçeleri üzerine Haziran ayında askıya alınmıştı. Bu durum, Meta skandalı olarak da anılıyor.
