Küresel Piyasalar Alarmda: Orta Doğu, Fed ve Teknoloji Hisseleri Neden Çöküyor?
Geçtiğimiz hafta finans piyasaları, ABD Merkez Bankası’nın (Fed) olası faiz artırımı beklentileri ve teknoloji firmalarındaki yoğun satış dalgası nedeniyle yüksek bir risk algısıyla hareket etti.
Hafta başında ise Orta Doğu’da yeniden tırmanan gerilim, dünya genelindeki piyasa fiyatlamalarını doğrudan etkilemeye başladı. Hafta sonu yaşanan karşılıklı saldırıların ardından İran ve ABD’nin çatışmaları sonlandırma ve müzakerelere başlama konusundaki iddialar, piyasalarda karar alma süreçlerini karmaşık hale getirirken, yatırımcıların güvenli limanlara yönelerek riskli varlıklardan kaçmasına neden oldu.
Ayrıca, İran ile ABD’nin Hürmüz Boğazı çevresindeki karşılıklı saldırıları durdurup teknik görüşmelere başlayacağı yönünde haberler dolaşıyor. Axios haber sitesinin ABD’li yetkililere dayandırdığı bilgilere göre, iki ülke saldırıları durdurma konusunda mutabık kalarak, Hürmüz Boğazı’ndaki anlaşmazlıkları çözmek üzere 30 Haziran’da Katar’da bir araya gelmeyi planlıyor. Başka bir ABD’li yetkili ise tarafların “şimdilik” saldırılardan vazgeçtiğini ve İsviçre’de başlayan teknik görüşmelerin süreceğini, bu sayede “gemilerin serbestçe seyredeceğini” belirtti. Analistler, bu gelişmelerin Orta Doğu’daki durumun hızla değişebileceğine işaret ettiğini ve bu nedenle küresel piyasalarda temkinli bir yatırımcı yaklaşımının hakim olduğunu vurguladı.
Diğer yandan, yapay zeka ve teknoloji sektöründeki şirketlerin aşırı değerlendiği yönündeki endişeler, küresel piyasalar üzerindeki baskıyı sürdürüyor. Yapay zeka yatırımlarının ne zaman kâra dönüşeceği konusundaki belirsizliğin artması, bu endişeleri körüklüyor.
Ticaret cephesinde ise Donald Trump, Amerikan firmalarına “dijital hizmet vergisi” uygulayan ülkelere yüzde 100 gümrük vergisi getireceğini açıkladı. Ayrıca, bu hafta ABD’den gelecek tarım dışı istihdam verileri de piyasaların seyrini önemli ölçüde etkileyecek.
Bu hafta boyunca Fed Başkanı Kevin Warsh, Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı Christine Lagarde ve İngiltere Merkez Bankası (BoE) Başkanı Andrew Bailey’nin ECB Forumu’ndaki konuşmaları da yatırımcılar tarafından dikkatle izlenecek.
Makroekonomik verilere bakıldığında, ABD’nin mayıs ayındaki mal ticareti açığı, bir önceki aya göre yüzde 27,4 artışla 105,8 milyar dolara yükseldi. Michigan Üniversitesi Tüketici Güven Endeksi haziran ayında 49,5’e revize edilirken, tüketicilerin kısa vadeli enflasyon beklentisi yüzde 4,8’den yüzde 4,6’ya, uzun vadeli beklentisi ise yüzde 3,9’dan yüzde 3,3’e geriledi.
Ekonomik göstergeler ve jeopolitik gelişmelerin yanı sıra Fed yetkililerinin demeçleri de önemle takip ediliyor. Minneapolis Fed Başkanı Neel Kashkari, mart ayında yıl sonu için öngördüğü faiz indirimini haziran ayında “bir faiz artışı” olarak revize ettiğini, ancak bu görüşünün gelecek verilere göre değişebileceğini dile getirdi. Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Standard & Poor’s (S&P), ABD’nin uzun vadeli kredi notunu “AA+”, kısa vadeli kredi notunu ise “A-1+” olarak doğrularken, not görünümünü “durağan” olarak sürdürdü.
ABD ve İran arasındaki saldırıların durdurulduğu haberleri üzerine Brent petrolün varil fiyatı yüzde 0,98 düşüşle 72,8 dolara geriledi. ABD’nin 10 yıllık tahvil faizi yüzde 4,39 seviyesinde sabit kalırken, dolar endeksi önceki kapanışın hafif üzerinde 101,4 seviyesinde işlem görüyor. Orta Doğu’daki gerilimin yeniden yükselme potansiyeli, Fed’in faiz artırımına gideceği beklentisinin devam etmesi ve dolar endeksinin 100 seviyesi üzerinde kalması gibi olumsuz faktörlerle altının onsu yüzde 0,4 düşerek 4 bin 58 dolardan alıcı buldu.
New York borsasında cuma günü, yapay zeka ile ilgili çip hisselerindeki yoğun satış dalgası nedeniyle negatif bir seyir yaşandı. OpenAI’ın, SpaceX’in halka arz sonrası düşük performansı ve yapay zeka hisselerindeki dalgalanma yüzünden halka arzını erteleyebileceği yönündeki haberler, çip üreticilerinin hisse değerlerini olumsuz etkiledi. Bu bağlamda Nvidia hisseleri yüzde 1,6, Advanced Micro Devices yüzde 2, Intel yüzde 3,4, Broadcom yüzde 3,7 ve Micron Technology hisseleri yaklaşık yüzde 7 oranında değer kaybetti. Buna karşılık, sağlık sektöründeki şirket hisselerinde yükseliş gözlendi; Eli Lilly yüzde 7, Johnson & Johnson ve AbbVie hisseleri ise yüzde 4 oranında artış kaydetti. Nasdaq tarafından yapılan açıklamaya göre, SpaceX 7 Temmuz’da piyasa açılışından önce Nasdaq 100 endeksinin bir parçası olarak işlem görmeye başlayacak. Ayrıca, yapay zeka firması OpenAI, ABD hükümetinin isteği doğrultusunda, üç yeni yapay zeka modelini önümüzdeki haftalarda halka sunmadan önce “güvenilir bir grup ortak” ile sınırlı bir ön izleme başlatacağını bildirdi. Tüm bu gelişmeler sonucunda Dow Jones endeksi yüzde 0,09, S&P 500 endeksi yüzde 0,05 ve Nasdaq endeksi yüzde 0,24 düşüş yaşarken, ABD’de endeks vadeli kontratlar güne yükselişle başladı.
Avrupa borsaları da cuma günü, Fed’in bu yıl içinde bir faiz artırımı yapacağı beklentisi ve teknoloji hisselerindeki satış baskısı nedeniyle düşüşle kapandı. Frankfurt Borsası’nda yarı iletken üreticisi Infineon yüzde 4,5 değer kaybederken, PVA Tepla ve Siltronic gibi sektör tedarikçilerinin hisseleri yaklaşık yüzde 6 geriledi. Bu doğrultuda İngiltere’de FTSE 100 endeksi yüzde 0,21, Fransa’da CAC 40 endeksi yüzde 0,55, İtalya’da FTSE MIB 30 endeksi yüzde 1 ve Almanya’da DAX 40 endeksi yüzde 0,98 düşüş kaydetti. Avrupa’da endeks vadeli kontratlar ise güne karışık bir başlangıç yaptı.
Asya borsalarında ise haftanın ilk işlem gününde bahsi geçen gelişmelerin etkisiyle karışık bir görünüm hakim. Çin’in 20 Japon savunma ve araştırma şirketine yönelik ihracat kısıtlamalarını artırdığı haberleri, bölgedeki ticari gerilimleri tırmandırarak Japonya borsasında haftaya satış baskısıyla başlanmasına neden oldu. Öte yandan, Güney Koreli teknoloji devleri Samsung Electronics ve SK Group’un önümüzdeki dönemde açıklayacakları yatırım planları bekleniyor; bu yatırımların 10 yıl içinde toplamda 1,3 trilyon doları aşabileceği öngörülüyor. Makroekonomik cephede ise Japonya’da mayıs ayı perakende satışları, aylık yüzde 1,9 ve yıllık yüzde 5,3 artışla beklentilerin üzerinde gerçekleşti. Nisan ayında bu oranlar aylık yüzde 1,3 ve yıllık yüzde 2,1 idi. Bu veri, Japonya’daki iç tüketimin sağlam seyrini koruduğuna işaret ediyor. Dolar/yen paritesi 161,8 seviyesinde sabit kalırken, geçen hafta 161,95 ile son 40 yılın zirvesini görmüştü. Bu gelişmelerin etkisiyle kapanışa doğru Japonya’da Nikkei 225 endeksi yüzde 1, Güney Kore’de Kospi endeksi yüzde 2,3 düşerken, Çin’de Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,2 ve Hong Kong’da Hang Seng endeksi yüzde 2,1 yükseldi.
Borsa İstanbul’da (BIST 100 endeksi) cuma günü alıcılı bir seyir yaşanarak günü yüzde 0,10 artışla 14.274,02 puandan tamamladı. Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası’nda (VİOP) ise BIST 30 endeksi haziran vadeli kontratı, cuma akşam seansında normal kapanışa göre yüzde 0,2 prim yaptı. Dolar/TL kuru cuma gününü yüzde 0,1 yükselişle 46,6202’den kapatırken, bugün bankalararası piyasada açılışta 46,6360 seviyesinden, önceki kapanışın hemen üzerinde işlem görüyor.
Analistler, bugünün ekonomik takviminde yurt içinde ekonomik güven endeksi, yurt dışında ise Avro Bölgesi’nde ekonomik ve tüketici güven endeksleri ile ABD’de Dallas Fed imalat sanayi endeksinin izleneceğini belirtti. Teknik göstergeler açısından BIST 100 endeksinde 14.400 ve 14.500 puanın direnç, 14.100 ve 14.000 puanın ise destek seviyeleri olduğunu ekledi.
