Milli Teknoloji Hamlesi Demir-Çelik Sektörünü Dönüştürüyor: Yüksek Verimli AC Tahrik Sistemleri Geliştiriliyor
Dünya Bankası’nın finansal desteği ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın koordinasyonunda, TÜBİTAK ve KOSGEB’in öncülük ettiği SAYEM 1833 – Türkiye Yeşil Sanayi Projesi, demir-çelik sektöründe büyük bir teknolojik sıçrama için düğmeye bastı. Bu stratejik girişimle, sektörde yaygın olarak kullanılan eski nesil DC tahrik sistemlerinin yerini, yüksek verimlilik, düşük bakım maliyeti ve çevresel sürdürülebilirlik sunan yerli ve milli AC tahrik sistemleri alacak.
WAT Motor’un yürütücülüğünde hayata geçirilen bu Ürünleştirme Programı, üç ana ürün geliştirme projesini kapsıyor. WAT Motor, İstanbul Teknik Üniversitesi ve Analiz Motor iş birliğiyle verimlilik odaklı yeni nesil motorlar geliştirilirken; Yıldız Teknik Üniversitesi, Sönmez Trafo ve Genkor, yüksek verimli endüstriyel sürücü platformu oluşturacak. Ayrıca PGR ve Toprakkale Sac ile ağır hizmet tipi redüktör sistemleri tasarlanacak.
Sanayi ve üniversite iş birliğinin gücünü arkasına alan 8 paydaşlı bu AR-GE çalışmasıyla, haddehane uygulamalarına özel, yüksek güçlü ve rekabetçi ürünler geliştirilmesi hedefleniyor. Bu sayede elektrikli tahrik sistemleri ve güç elektroniği alanında Türkiye’nin yerli yetkinliği artırılacak ve ihracat potansiyeli yüksek, sürdürülebilir çözümler hayata geçirilecek.
Programın temel hedefleri arasında, günümüzde %82-88 verimlilik seviyelerinde kalan DC motor sistemlerinin yerine, %96,5 ve üzeri verimliliğe sahip senkron motor tabanlı tahrik sistemlerinin geliştirilmesi yer alıyor. Bu dönüşüm, hem enerji tüketimini hem de karbon emisyonlarını önemli ölçüde azaltacak, aynı zamanda bakım ihtiyacını düşürerek işletme sürekliliğini ve verimliliğini artıracak.
Geliştirilecek sistemler, enerji geri kazanımı, gelişmiş kontrol algoritmaları ve kestirimci bakım gibi özelliklerle donatılacak. Haddehanelerin yüksek tork gereksinimlerini karşılayacak ağır hizmet tipi redüktör sistemleri de yerli olarak üretilecek. Böylece motor, sürücü ve mekanik güç aktarım sistemlerini içeren bütüncül bir yerli teknoloji platformu oluşturulacak.
Bu iş birliği modeliyle Türkiye’nin elektrikli tahrik sistemleri ve güç elektroniği alanındaki mühendislik kapasitesinin güçlendirilmesi amaçlanıyor. Proje sonunda ortaya çıkacak yerli teknolojiler, hem Türkiye’deki sanayi tesislerinde kullanılacak hem de Avrupa başta olmak üzere küresel pazarlarda rekabetçi ürünler olarak yerini alacak.
Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) gibi düzenlemeleri, demir-çelik sektöründe karbon ayak izinin azaltılmasını küresel ticaret için kritik hale getirdi. Türkiye’nin Avrupa ile olan güçlü ticaret bağları göz önüne alındığında, üretim süreçlerindeki teknolojilerin çevresel etkisi, ihracat rekabetçiliğini doğrudan etkiliyor. Enerji verimliliği yüksek, düşük karbon yoğunluklu üretim teknolojilerine geçiş yapamayan tesisler, gelecekte maliyet baskısıyla karşılaşabilir.
Bu bağlamda, sanayide kullanılan elektrikli tahrik sistemlerinin modern ve yüksek verimli teknolojilerle dönüştürülmesi, enerji maliyetlerini düşürmenin yanı sıra sürdürülebilir üretim, karbon emisyonlarının azaltılması ve ihracat rekabetçiliğinin korunması için stratejik bir zorunluluk haline geldi. Enerji verimli elektrikli tahrik sistemleri, sanayide karbon emisyonlarının azaltılmasında önemli bir kaldıraç görevi görüyor.
Türkiye’nin en enerji yoğun sanayi alanlarından biri olan demir-çelik sektörü, toplam enerji tüketiminin yaklaşık %7’sini ve sanayi sektöründeki enerji kullanımının yaklaşık %22’sini oluşturuyor. Bu nedenle üretim süreçlerindeki teknolojilerin verimliliğini artırmak, hem enerji maliyetlerini düşürmek hem de karbon emisyonlarını azaltmak büyük önem taşıyor.
Demir-çelik üretiminin kritik aşamalarından haddeleme proseslerinde kullanılan yüksek güçlü elektrikli tahrik sistemleri, Türkiye’deki birçok haddehanede hala eski nesil DC motorlarla çalışıyor. Bu motorlar, geçmişte avantajlı olsalar da yüksek bakım ihtiyacı, düşük enerji verimliliği ve işletme maliyetleri nedeniyle günümüzün sürdürülebilirlik hedefleriyle uyumlu değil.
Son yıllarda elektrik makineleri ve güç elektroniği teknolojilerindeki gelişmelerle birlikte, yüksek verimli AC senkron motor tabanlı tahrik sistemleri, demir-çelik sektöründe güçlü bir alternatif olarak öne çıkıyor. Özellikle rotor sargılı senkron motor (WRSM) teknolojisi, yüksek enerji verimliliği ve düşük bakım ihtiyacıyla modern tesislerde giderek daha fazla tercih ediliyor.
Bu ihtiyaçtan yola çıkarak kurgulanan Ürünleştirme Programı, demir-çelik sektöründeki haddehaneler için yüksek güçlü, enerji verimli ve sürdürülebilir yeni nesil elektrikli tahrik sistemleri geliştirmeyi amaçlıyor. Program kapsamında, motor, sürücü, güç elektroniği, redüktör ve kontrol sistemlerini bir arada ele alan entegre bir sistem yaklaşımı benimseniyor.
